Gëzim Ajgeraj
http://www.metaforapoetike.de.vu/
http://www.gezimajgeraj.blog.com/
KLUBET DHE SHOQËRITË NË MËRGIM
Nevojat e ruajtjes së kompaktësisë dhe identitetit kombëtar, shqiptarët në mërgim i detyroi që të formoheshin klube dhe shoqëri të cilat do ti bashkonin ata. Këto nevoja dhe shumë të tjera që kërkonte çështja e pa zgjidhur e kombit tonë në atdhe e në veçanti në Kosove, ishin të mëdha dhe si të tilla, kërkonin edhe përkrahjen e mërgatës, e cila nuk i mungoi kurrë. Pra, krahas nevojave të vetë mërgatës, ata i qëndruan krahë edhe nevojave të vet atdheut, që i thirrëte ata. Nuk duam të zbërthehemi tani, rreth atyre nevojave, por më tepër do të fokusohemi rreth atyre në mërgim. Duke e ndjerë veten të huaj në një dhe të huaj, shtrohej domosdoshmëri e një bashkimi mes, i cili është më se i nevojshëm në një dhe të huaj. Kjo për faktin se si i huaj, nuk je i pranuar plotësisht në jetën e përgjithshme të vendit ku gjendesh, prandaj edhe shtrohet nevoja një riorganizimi i cili të paktën do ta zbuste jetën e rendë te mërgimtarit në një dhe të huaj. Një kompaktësi e tillë do të ndihmonte edhe në ruajtjen e identitetit kombëtar, traditës, kulturës etj. Kompaktësia e tillë jo vetëm që shtrohet si nevojë dhe domosdoshmëri e mërgatës, por ajo ka egzistuar, qysh se ka egzistuar mërgata mërgata shqiptare nëpër shtetet e huaja. Le ti marrim shembull egzistimin e shoqatave tek mërgata e vjetër shqiptare përpara e pas viteve 1900 e këtej. Egzistimin e klubeve në Egjipt, Rumani, Itali, Bullgari, etj, të cilat klube, kishin qenë shtylla te fuqishme në ruajtjen, kultivimin dhe përparimin e kulturës shqiptare dhe shkrimit shqip. Le ta kujtojmë në këtë pikë shoqërinë e Stambollit, që njihet me emrin "Shoqnia për botime shqipe", e themeluar në vitin 1879, e cila i vuri detyrë vetes për ti nxitur intelektualët shqiptar të kohës, për shkrimin dhe botimin e librave dhe revistave shqip. Shoqëri të tilla ka pasur mjaftë në ato kohë dhe qen bërë krah i fortë në shërbim të atdheut. Nëpër shoqëritë e tilla patën vepruar intelektual të shquar te kombit, si vëllezërit Frashëri që dhanë shumë për Shqipërinë. E bëmë një paralelizëm, për ta dokumentuar roli që mundë ta kenë edhe sot e kësaj dite, shoqëritë dhe shoqatat në mërgim. Roli i shoqatave në mërgim, ka qen i madh edhe përpara viteve të nëntëdhjeta, edhe pse për nga numri kanë qenë të pakta. Këtu duhet të potencojmë se një pjesë e tyre, nuk kanë qene në vijën drejte të interesave kombëtare, sepse disa nga ato i dirigjonin konzullata i pushtetit të atëhershëm jugosllavë, por këto raporte do të ndryshojnë pas vitit 1981 dhe demostratave në Kosovë. Një frymë e re filloi bashkë me fillet e themelimit të shoqatave atdhetare me vijë të shëndoshë kombëtare. Kohë pas kohe, aktiviteti i tyre është keqëorientuar, duke pasur parasysh luhatshmërin e individëve tëmanipuluar nga pushteti i asaj kohe. Me zhvillimet e përgjithshme në Kosovë, sidomos ato politike, një syqeltësi dhe ndjenjë më reflektuese atdhetare, u zhvillua edhe në mërgim, në këtë kohë sidomos në vitet 1990 këtej, shoqatat atdhetare u rritën në numër të madh si në; Zvicër, Gjermani, Austri, Francë, Itali, Belgjikë, Britani e madhe, Amerikë, etj. Kontributi i tyre tani më ishte vënë në shërbim të vijës kombëtare sepse këtë e dëshmonte aktiviteti dhe përgjigjia e nevojave të atdheut, nga ato. Nëpër këto shoqata u zhvillua aktivitet kombëtar, i cili e zhvilloi dhe e orientoi mërgatën në rrugën e shëndoshë të vijës kombëtare. Pikërisht këtu qëndron edhe madhështia e suksesit të shoqatave. Duke ja shtuar aktivitetet tjera të zhvilluara në to, mundë të themi se shoqatat e mbajtën gjallë frymën kombëtare tek mërgimtarët shqiptarë. Së fundi pas gjithë atyre aksioneve humanitare dhe ndihmave tjera si arsimit në Kosovë për gati dhjet vite, shëndetësisë, dhe jetës sociale në përgjithësi në Kosovë, një pjese bukur e mirë e tyre u vu në përgjigjie edhe të ndihmës për luftën që e bëri UÇK-ja dhe populli i ynë në Kosovë, Maqedoni e Preshevë. Fatkeqësishtë jo gjithë shoqatat gjatë kësaj kohe, u vunë në shërbim të luftës. Me kohën një pjesë e tyre devijuan, u participuan në parti, u privatizuan dhe shumë nga ato edhe u shuan plotësisht. Pra krahas kontributit që e dhanë disa nga shoqatat në mërgim, një pjesë e tyre nuk e merituan të quhen edhe shoqata, sepse nën këtë emër dhe nën këtë ombrelle zhvilluan edhe aktivitete nga më të ndytat. Në këtë kategori te dytë i futim ato shoqata që nën këtë emër, realizuan interesa personale e individuale, individ të caktuar zhvilluan biznese private, u kultivua bixhozi, një pjesë e tyre i pushtuan prostitutat e ardhura nga vendet lindore etj. Për fat te keq, faktet duhet të thuhen si ishin. Por nga përvoja dhe hulumtimet tona, këto lloj shoqata me individët e tyre, duke ,mos e gjetur veten në mesin e atdhetarëve, të shtyrë nga karakteri dhe niveli i ulët i disa individëve dhe nga e kaluara e përlyer e tyre, në një far forme u vunë në rolin e shkatërrueseve të shoqatave atdhetare. Një pjese e tyre edhe ia doli, sepse në njëfarë forme propaganda e tyre, e shtyer edhe nga armiqtë e popullit tonë, një pjesë bukur të mirë e nxorri anash kontributit për luftën. Pra po flasim për vitet e fundit të shekullit njëzet, atëherë kur populli i ynë gjendej në lufte me armikun tonë shekullor, Serbinë. Duke i lënë anash këto lloj shoqata, duhet të nënvizojmë se disa nga shoqatat në evropë, ishin shtylla të fuqishme, në mbështetje të luftës së popullit tonë. Edhe pas luftës një pjese nga ato shoqata e vazhdon aktivitetin e traditës kombëtare në shërbim të atdheut. Nevoja e tyre e egzistimit do të jetë, sa të ketë shqiptarë të mërguar nëpër botë, pamvarsisht se për momentin, është krijuar një lloj pauze që i ka kapluar shumicën nga ato. Nevoja e egzistimit të tyre ndihet edhe sot e kësaj dite, sepse mundë të jenë krah të forte i atdheut edhe në këtë kohë.
6 dhjetor 2005, Zvicër
03 janar 2009
ESE: KRITIKËT DHE "KRITIKËT"
Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
KRITIKËT DHE “KRITIKËT”
Kritika, si pasqyrë e një vepre autoriale, vjenë në forma të ndryshme, mvarsishtë nga përceptimi dhe shija e kritikut. Vlerësimi kritik, është një mësimm i mirë edhe për krijuesin por edhe për lexuesin. I pari, nga lëshimet që mundë të jen bërë në veprën e caktuar, ndërsa i dyti hynë më thellë në botën e përceptimit të një vepre. Këto janë vetëm dy nga elementet kyqe, që e bëjnë të rëndësishme kritikën e një vepre. Është e rëndësishme se nga cili kënd vlersohet një vepër. Anët pozitive dhe negative të veprës. Vlersimi real. Shtrohet pyetja; Kush është kritiku dhe nga cili prizëm e vlersonë një vepër. Kjo qështje, tani për tani tek ne, është një qështje që duhet kapur me një sens të hollë dhe të kujdesshëm. Zhvillimet e përgjithshme që ndodhët dhe po ndodhin në shoqërin tonë, jo vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të shkuar por edhe tani, patën dhe kanë shum mjegull në këtë mes, nga e cila vështirë të shihet qartë ngritja e veprave dhe individëve. Në këtë rastë edhe kritikës dhe kritikëve. Po flasim për kritikën dhe zhvillimet rreth sajë. Dukuri e cila shqetëson sotë. Një pjesë e kritikës, tani më ka heshtur ose bënë prezantime të herë pas hershme, ndërsa një pjesë tjetër nga heshtja e këtyre të parëve (të mirëfilltëve) sikur ka përfituar dhe ka marrë një hov. Janë shum probleme brenda për brenda kësaj qështje. Sikur letrarët që pjesërisht janë klanizuar, nganjëherë edhe kritika. Nga një herë mungonë syri real i sajë. Shpesh herë reflektohet smira, që për fat të keq egziston në ballkan. Interesat grupore, klanore, pa e lënë anash personalen për qëllime të caktuara. Janë këto edhe reflektimet e problemeve politiko-sociale nëpër të cilën po kalonë shoqëria e jonë, e që deomos, po i nxirren yndyra edhe letrave tona. Bëhen ngritje, rënje, hudhen në shportë autorë me veprat e tyre, njollosen vepra etj. Pra lindë një kaos kritik i cili kërkon kthim tek rrënja apo tek kritika e mirfilltë. Këtu del qartë se kush bënë kritikë. Ç'pregaditje për kritikën ka kritiku? ç'tipare e karakter ka ai? Nga vjenë ai? Kush i dha vizë për kritikë? Cilit klan i takonë autori? Këto qështje lindin dyshim në kritikën e mirfilltye dhe në seriozitetin e sajë.
Në këtë kaos kritik, duke e pasur parasysh mendimin se kush bënë kritikë, ka gjithmonë rezerva në apsorbimin real të kritikës tek lexuesi, apo më saktë në akceptimin e vlersimit kritik. Nga qasja tjetër se nga vjenë ai, cilit klan i takon, ç'tipare ka, dhe shum elemente tjera që e ndërtojnë individin ballkanas, edhe kjo qështje akceptohet me rezerva. Kjo vjenë mu për shkakun se, kritiku është i vënë në dyshim, qoftë për mendimin pozitiv të vlersimit të një vepre, edhe asajë negative. Pra këtijë kaosi, ka humbur besimi edhe në kritikën.
Më e keqja vjenë nga të kritikët rinjë të vetëshpallur, të cilët ndërtojnë klane, duke qenë viktimë trashëgimnisë së një mentaliteti të vjetruar e të tejkaluar pjesërishtë. Nga këta kritikë, pjesa e tyre nuk kan qenë në gjendje të publikojnë të paktën edhe një varg poezie diku, e i kapen kritikës. Kjo është apsurdja.
Këtijë hulumtimi, ndoshta është mirë ti shtohet edhe klasifikimi i kritikës dhe kritikëve. Në mënyrë që të ndahet shapi nga sheqeri. Ndryshe, këtijë kaosi kritikë do të psonte patjetër arti dhe vlera, e që do ta përcillte pastajë gjithë rrjedhën e kulturës. Jo pse në këtë kontekst duhet të vëhet kontrollë, se shum lehtë do të ktheheshim mbrapa, apo në cenzurë, por të vëhet një rregull kritik nga i cili pastajë do të pikënisnte klasifikimi i veprës letrare. Po të mos cekej edhe një problem, lehtë do të thuhej, letë zgjedhë dhe vlerëson lexuesi. Por kur hartohen dhe përpilohen programe shkollore, libra mësimor, etj, atëherë kriteret pa tjetër do të vijnë në shprehje, siq do të vijnë edhe elementet qofshin negative apo pozitive të përzgjedhësve të veprave që do të futen në programe. Kjo është një qështje në vete dhe kërkon një temë të vaqntë me sy të kulluar të vështrimit të problemit. Qështje, që tek e, kudo në hapsirat shqiptare, duhet të shikohet nga një sy kritik. Dike u kthyer tek kritikët dhe "kritikët", të dytët duket se jan shtuar si tepër tek ne dhe problemit letrarë i kanë krijuar kaos, sa që nuk u lënë hapsirë të parëve, për veprim. Kaosi po ndodhë, bile në rritje.
26. 02. 2004, Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
KRITIKËT DHE “KRITIKËT”
Kritika, si pasqyrë e një vepre autoriale, vjenë në forma të ndryshme, mvarsishtë nga përceptimi dhe shija e kritikut. Vlerësimi kritik, është një mësimm i mirë edhe për krijuesin por edhe për lexuesin. I pari, nga lëshimet që mundë të jen bërë në veprën e caktuar, ndërsa i dyti hynë më thellë në botën e përceptimit të një vepre. Këto janë vetëm dy nga elementet kyqe, që e bëjnë të rëndësishme kritikën e një vepre. Është e rëndësishme se nga cili kënd vlersohet një vepër. Anët pozitive dhe negative të veprës. Vlersimi real. Shtrohet pyetja; Kush është kritiku dhe nga cili prizëm e vlersonë një vepër. Kjo qështje, tani për tani tek ne, është një qështje që duhet kapur me një sens të hollë dhe të kujdesshëm. Zhvillimet e përgjithshme që ndodhët dhe po ndodhin në shoqërin tonë, jo vetëm në gjysmën e dytë të shekullit të shkuar por edhe tani, patën dhe kanë shum mjegull në këtë mes, nga e cila vështirë të shihet qartë ngritja e veprave dhe individëve. Në këtë rastë edhe kritikës dhe kritikëve. Po flasim për kritikën dhe zhvillimet rreth sajë. Dukuri e cila shqetëson sotë. Një pjesë e kritikës, tani më ka heshtur ose bënë prezantime të herë pas hershme, ndërsa një pjesë tjetër nga heshtja e këtyre të parëve (të mirëfilltëve) sikur ka përfituar dhe ka marrë një hov. Janë shum probleme brenda për brenda kësaj qështje. Sikur letrarët që pjesërisht janë klanizuar, nganjëherë edhe kritika. Nga një herë mungonë syri real i sajë. Shpesh herë reflektohet smira, që për fat të keq egziston në ballkan. Interesat grupore, klanore, pa e lënë anash personalen për qëllime të caktuara. Janë këto edhe reflektimet e problemeve politiko-sociale nëpër të cilën po kalonë shoqëria e jonë, e që deomos, po i nxirren yndyra edhe letrave tona. Bëhen ngritje, rënje, hudhen në shportë autorë me veprat e tyre, njollosen vepra etj. Pra lindë një kaos kritik i cili kërkon kthim tek rrënja apo tek kritika e mirfilltë. Këtu del qartë se kush bënë kritikë. Ç'pregaditje për kritikën ka kritiku? ç'tipare e karakter ka ai? Nga vjenë ai? Kush i dha vizë për kritikë? Cilit klan i takonë autori? Këto qështje lindin dyshim në kritikën e mirfilltye dhe në seriozitetin e sajë.
Në këtë kaos kritik, duke e pasur parasysh mendimin se kush bënë kritikë, ka gjithmonë rezerva në apsorbimin real të kritikës tek lexuesi, apo më saktë në akceptimin e vlersimit kritik. Nga qasja tjetër se nga vjenë ai, cilit klan i takon, ç'tipare ka, dhe shum elemente tjera që e ndërtojnë individin ballkanas, edhe kjo qështje akceptohet me rezerva. Kjo vjenë mu për shkakun se, kritiku është i vënë në dyshim, qoftë për mendimin pozitiv të vlersimit të një vepre, edhe asajë negative. Pra këtijë kaosi, ka humbur besimi edhe në kritikën.
Më e keqja vjenë nga të kritikët rinjë të vetëshpallur, të cilët ndërtojnë klane, duke qenë viktimë trashëgimnisë së një mentaliteti të vjetruar e të tejkaluar pjesërishtë. Nga këta kritikë, pjesa e tyre nuk kan qenë në gjendje të publikojnë të paktën edhe një varg poezie diku, e i kapen kritikës. Kjo është apsurdja.
Këtijë hulumtimi, ndoshta është mirë ti shtohet edhe klasifikimi i kritikës dhe kritikëve. Në mënyrë që të ndahet shapi nga sheqeri. Ndryshe, këtijë kaosi kritikë do të psonte patjetër arti dhe vlera, e që do ta përcillte pastajë gjithë rrjedhën e kulturës. Jo pse në këtë kontekst duhet të vëhet kontrollë, se shum lehtë do të ktheheshim mbrapa, apo në cenzurë, por të vëhet një rregull kritik nga i cili pastajë do të pikënisnte klasifikimi i veprës letrare. Po të mos cekej edhe një problem, lehtë do të thuhej, letë zgjedhë dhe vlerëson lexuesi. Por kur hartohen dhe përpilohen programe shkollore, libra mësimor, etj, atëherë kriteret pa tjetër do të vijnë në shprehje, siq do të vijnë edhe elementet qofshin negative apo pozitive të përzgjedhësve të veprave që do të futen në programe. Kjo është një qështje në vete dhe kërkon një temë të vaqntë me sy të kulluar të vështrimit të problemit. Qështje, që tek e, kudo në hapsirat shqiptare, duhet të shikohet nga një sy kritik. Dike u kthyer tek kritikët dhe "kritikët", të dytët duket se jan shtuar si tepër tek ne dhe problemit letrarë i kanë krijuar kaos, sa që nuk u lënë hapsirë të parëve, për veprim. Kaosi po ndodhë, bile në rritje.
26. 02. 2004, Gëzim Ajgeraj
ESE; LETËRSIA I DETYROHET KOMBIT
Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
Letërsia i detyrohet kombit
Kombi ynë ka kaluar nëpër shumë peripeti, dhe dy çështje janë kryesore që e kanë shtyrë të qëndrojë dhe njëhkohësisht të bëjë sfidë kundër pushtuesve. E para është se shpeshherë e ka bindur veten se duhet rezistuar, por nga ana tjetër të shumtën e rasteve ka hezituar, edhe pse koha ka qenë e papërshtatshme. Pueshutesit e kanë sulmuar nga çdo anë dhe kombi ynë mezi ka arritur të mbijetojë.
E dyta është vetë letërsia e rilindësve, mbase edhe ajo më përpara që ka aritur ta sensibilozojë çështjen kombëtare. Asnjë shkrimtar nuk ka mundur të bëjë gjë pa idealin e lartë që ka ndierë për popullin e vet; në rezitencën e paepur, në luftërat e shumta, ku përherë ka dale në ballë një prijës, siç ishte Gjergje Kastrioti- Skënderbeu, më vonë edhe kryengritës nga koha e Lidhjes së Prizrenit, luftërat e 1910 dhe 1912, si dhe lufta mbi të gjitha luftat, lufta e UÇK-së e vitit 1998-1999, që i dha fund pushtimit mbi njëqind vejeçar.
Disa autorë luftën për çlirim e kanë trajtuar në masë më të madhe në veprat e tyre, qoftë në poezi , qoftë në prozë. Subjekti lirik, në librat me poezi tek poetët përherë del fytyra e atdhetarit, e kombit, e dashurisë së zjarrtë për vendin- tokat shqiptare. Në raport me jetën, me vetë ngjarjet letërsia ka bërë mjaft, është krijuar një opus i madh veprash letrare që secila syresh shpalos historinë kombëtare. Pothuajse në të gjitha gjinitë letrare janë prekur temat nga jeta dhe lufta, nga dashuria për çlirim kombëtar. Prandaj, letërsia dhe kombi apo anasjelltas gjithmonë sikur shkojnë bashkë. Edhe nëse ka dallime, ato janë të pakta, simbolike, sepse në esencë në plan të parë del përherë qeniesia jonë kombëtare, ruajtja nga zhbërja, dhe motivimi i shkrimtarëve për ta shpierë më tej mesazhin e tyre poetik.
Përsëri e vlen të përmendim qëndrimin jetësor të kombit, që dijti të rreshtohet kur qe nevoja, dhe në këtë rreshtim të madh apo të vogël mbijetoi njeriu ynë; u shkruajtën vepra të ndryshme letrare, u shpërndan tek lexuesi dhe kësisoj e tërë ngjarja e madhe e një rrugëtimi shumë të gjatë e plot sakrifica bëhet ekuivalent i kohës. Shikuar kompozicionalisht këto vepra, pra vetë letërsia rezulton me atë se çfarë kanë bërë njerëzit tanë, dhe çfarë kanë “përshkruar” krijuesit shqiptar, sa i kanë përmbushur objektivat e tyre, dhe sa është e qëndrueshme një vepër letrare në raport me kohën .
Duke qenë se gjithnjë kërkohet profesionalizëm dhe letërsia të bëhet konsekuencë për një ekzistencë shpirtërore, megjithatë, ekziton edhe diç që jo gjitherë i ka përmbushur kërkesat e kombit. Edhe në kohën e monizmit janë bërë vepra që s’kanë qenë të “pëlqyeshme” nga sistemi, por tani për prezantimin e tyre kërkohet një qasje tjetër, ndërkaq për vepra të reja kërkohet mish dhe gjak tjetër; krijuesi duhet ditur rugëtimin e kombit dhe synimete tij, dhe jashtë kohës dhe hapësirës ai s’mund të dalë. Për një situateë çfarë ndodhemi, gjendja në letërsi është mjaft e volitshme. Kombi është boshti dhe organika e qeniesisë, ndërsa pas fjalës së shkruar rri autori me qasjen dhe perceptimin e tij vetiak, i plotëfuqishëm që ndjek një diskurs letrar dhe kombëtar. Në formë biografike, letërsia ka përshkruar pra fatin e individit dhe të kolektivitetit, të vetë kombit.
Letërsia dhe kombi përherë janë të pandashme, ndërsa vend qendror zë njeriu ynë, që në përjetimin e tij, duke mbajtur në kujtesë historinë e vet , nuk harron të kaluarën, e ngrit aktualitetin e së tashmes në shkallë më të lartë, me vizion të qartë për të ardhmen, si parakusht për të qëndruar në nivel me shtetet perëndimore, posaçërisht me ato më të avancuarat në botë.
Pra, letërsia përherë i detyrohet jetës dhe koekzitimit të kombit. Marrëdhëniet që i japin në koherencë njëra-tjetrës nuk janë vetëm pjesë apo çështje formale, por përmbajtësisht një sens i etikës së lartë të vetë njerëzimit.
10 maj 2003 Gëzim Ajgeraj,Zvicër
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
Letërsia i detyrohet kombit
Kombi ynë ka kaluar nëpër shumë peripeti, dhe dy çështje janë kryesore që e kanë shtyrë të qëndrojë dhe njëhkohësisht të bëjë sfidë kundër pushtuesve. E para është se shpeshherë e ka bindur veten se duhet rezistuar, por nga ana tjetër të shumtën e rasteve ka hezituar, edhe pse koha ka qenë e papërshtatshme. Pueshutesit e kanë sulmuar nga çdo anë dhe kombi ynë mezi ka arritur të mbijetojë.
E dyta është vetë letërsia e rilindësve, mbase edhe ajo më përpara që ka aritur ta sensibilozojë çështjen kombëtare. Asnjë shkrimtar nuk ka mundur të bëjë gjë pa idealin e lartë që ka ndierë për popullin e vet; në rezitencën e paepur, në luftërat e shumta, ku përherë ka dale në ballë një prijës, siç ishte Gjergje Kastrioti- Skënderbeu, më vonë edhe kryengritës nga koha e Lidhjes së Prizrenit, luftërat e 1910 dhe 1912, si dhe lufta mbi të gjitha luftat, lufta e UÇK-së e vitit 1998-1999, që i dha fund pushtimit mbi njëqind vejeçar.
Disa autorë luftën për çlirim e kanë trajtuar në masë më të madhe në veprat e tyre, qoftë në poezi , qoftë në prozë. Subjekti lirik, në librat me poezi tek poetët përherë del fytyra e atdhetarit, e kombit, e dashurisë së zjarrtë për vendin- tokat shqiptare. Në raport me jetën, me vetë ngjarjet letërsia ka bërë mjaft, është krijuar një opus i madh veprash letrare që secila syresh shpalos historinë kombëtare. Pothuajse në të gjitha gjinitë letrare janë prekur temat nga jeta dhe lufta, nga dashuria për çlirim kombëtar. Prandaj, letërsia dhe kombi apo anasjelltas gjithmonë sikur shkojnë bashkë. Edhe nëse ka dallime, ato janë të pakta, simbolike, sepse në esencë në plan të parë del përherë qeniesia jonë kombëtare, ruajtja nga zhbërja, dhe motivimi i shkrimtarëve për ta shpierë më tej mesazhin e tyre poetik.
Përsëri e vlen të përmendim qëndrimin jetësor të kombit, që dijti të rreshtohet kur qe nevoja, dhe në këtë rreshtim të madh apo të vogël mbijetoi njeriu ynë; u shkruajtën vepra të ndryshme letrare, u shpërndan tek lexuesi dhe kësisoj e tërë ngjarja e madhe e një rrugëtimi shumë të gjatë e plot sakrifica bëhet ekuivalent i kohës. Shikuar kompozicionalisht këto vepra, pra vetë letërsia rezulton me atë se çfarë kanë bërë njerëzit tanë, dhe çfarë kanë “përshkruar” krijuesit shqiptar, sa i kanë përmbushur objektivat e tyre, dhe sa është e qëndrueshme një vepër letrare në raport me kohën .
Duke qenë se gjithnjë kërkohet profesionalizëm dhe letërsia të bëhet konsekuencë për një ekzistencë shpirtërore, megjithatë, ekziton edhe diç që jo gjitherë i ka përmbushur kërkesat e kombit. Edhe në kohën e monizmit janë bërë vepra që s’kanë qenë të “pëlqyeshme” nga sistemi, por tani për prezantimin e tyre kërkohet një qasje tjetër, ndërkaq për vepra të reja kërkohet mish dhe gjak tjetër; krijuesi duhet ditur rugëtimin e kombit dhe synimete tij, dhe jashtë kohës dhe hapësirës ai s’mund të dalë. Për një situateë çfarë ndodhemi, gjendja në letërsi është mjaft e volitshme. Kombi është boshti dhe organika e qeniesisë, ndërsa pas fjalës së shkruar rri autori me qasjen dhe perceptimin e tij vetiak, i plotëfuqishëm që ndjek një diskurs letrar dhe kombëtar. Në formë biografike, letërsia ka përshkruar pra fatin e individit dhe të kolektivitetit, të vetë kombit.
Letërsia dhe kombi përherë janë të pandashme, ndërsa vend qendror zë njeriu ynë, që në përjetimin e tij, duke mbajtur në kujtesë historinë e vet , nuk harron të kaluarën, e ngrit aktualitetin e së tashmes në shkallë më të lartë, me vizion të qartë për të ardhmen, si parakusht për të qëndruar në nivel me shtetet perëndimore, posaçërisht me ato më të avancuarat në botë.
Pra, letërsia përherë i detyrohet jetës dhe koekzitimit të kombit. Marrëdhëniet që i japin në koherencë njëra-tjetrës nuk janë vetëm pjesë apo çështje formale, por përmbajtësisht një sens i etikës së lartë të vetë njerëzimit.
10 maj 2003 Gëzim Ajgeraj,Zvicër
ESE; LETËRSIA NËPËR MJEGULL
Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETËRSIA NËPËR MJEGULL
Shqyrtimi i të gjitha problemeve që e rrethojë letërsinë brenda dhe jashtë sajë, nga njerzë të mirfilltë dhe të pastër që e bëjnë atë, mendojë se do të ndihmonte shumë në vënjen në binarë të duhur të letrave tona. Kjo për faktin se brenda përbrenda letërsisë sonë ka aqë shumë probleme të cilat njëherë e përgjithmonë duhet të stopohen dhe nga aty të fillohet mospërsëritja e tyre. Kjo nuk nënkuptonë zgjidhjen e të gjitha problemeve, por fillon një filtrim i cili do të jetë i dobishëm në kohë. Ndoshta këto probleme do të marrin vite e dekada por më mirë vonë se kurrë të paktën të fillohet me shoshitjen e problemeve brenda letrave tona, në mënyrë që e ardhmja të na gjejë të filtruar. Ndryshe kaosi do të na përcjellë edhe shum mote dhe ne vitë si shoqëri do të dalim të dëmtuar. Sa jemi të denjë të ballafaqohemi me debatin rreth letrave tona, kjo qështje ndoshta do të ishte e vështirë të parashikhej, por shikuar realisht nga problemet që janë grumbulluar në këtë mes, do të dilnin një varg problemesh që nuk janë edhe aq të lehta për tu zgjidhur. Kjo do të prekte sedrën e shum krijuesve në shoqërinë tonë që do të na dilnin të fyer nga këto debate, ndaj edhe u iket atyre. E thashë se do të prekte shum individë, sepse një debatë letrarë do të kërkonte kritere letrare. Jo pse nga njëherë mungojnë kriteret letrare, por elementet tjera që po e përcjellin letërsin dhe letrarin tonë, nga një herë na qojnë në paudhësi. Si zakonisht, këto probleme në debate do të luftoheshn dhe këtu na del ajo formula e heshtjes për një debat letrarë në shoqërinë tonë shqiptare. E themi këtë, sepse letrarët tanë janë përzier edhe shum punëve tjera dhe nga një herë sedra individuale e tyre ka prekur jashtë kornizave të të thirrurit letrarë. E kaluara e popujve të lindjes, deshte e s'deshte, me sistemet që i kishim, në të shumtën e rasteve u përbaltë. Me këtë nuk duam aspak të lëndojmë, sepse edhe në këtë kohë u krijuan vepra të mira dhe dualëm emra të dëshmuar në letrat tona, por një pjesë siq e thamë lartë u viktimizua brenda interesave tjera, që patjetër e dëmtuan letërsinë. Pra brenda gjysëm shekullit të kaluar, nëse e hapim këtë kuti, do të na dalin shum probleme. Pa e vlersuar dhe pa e nënqmuar atë kohë, largë asajë, sepse do ta vlersoj koha dhe qëndrueshmëria e veprave. Le të dalim brenda kohëve të këtijë tranzicioni kur edhe sotë e kësaj dite jo që nuk ka një debat rreth letërsisë, por aq mëkeq ka një kaos brenda sajë. I gjithë ky kaos fshihet brenda nje heshtje për të vazhduar jetëgjatësinë dhe thellimin e problemeve. Mendojë se debatitet letrare mundë të organizoheshin brenda shoqatave të shkrimtarëve, dhe nga aty të nisnin rrugën e mëtejme të shtrirjes së tyre nëpër tribuna, media të shkruara dhe elektronike etj. Dhe për deria sa kjo qështje nuk inicohet nga siq u përmend më lartë, as që mundë të plotësohet nga debatet aty këtu në ndonjë medim apo gazete. Aq më keq kur nëpër këto media na dalin reklamime të klanizuara, ngritje e stërngritje të interesave individuale, lidhjeve klanore, partiake, ideologjike etj. Pra i gjithë problemi i mungesës së debatit letrarë rrotullohet brenda këtyre interesave dhe sa të egzistojnë ato, do të mungoi ai. Pra fati i debatit do të mbetet edhe më tej mbase i ngurtësuar brenda autorit të veprës dhe assesi të përhapet brenda shoqërisë sonë. Problemi i mospasjes së traditës për një debat letrarë, është vërtet qështje që thellon probleme mes individëve, grupeve apo klaneve, por njëher e përgjithmonë ky akull duhet thyer dhe krijuar një burim i ri që do të qonte ujë të shëndoshë në mullirin e letërsisë, ku do të bluheshin të gjitha problemet dhe brenda asajë site që quhet debat, të filtrohej një përvojë e re . Pa le të u thyhen dhëmbët njëherë e përgjithmonë kallëpeve tona nganjëherë të trashëguara. Mungesa e debatit është edhe mungesë e tolerancës mes nesh apo edhe ana tjtër do të mvarej shumë nga pastëria e sedrës shpitërore të neve ballkanasve. Pra këtu do të jetë shum e rëndësishme se kush bën debat, me ç'interesa, me q'arsye e tendenca etj. Edhe ky problem do të kërkonte një pastërti shpirtërore dhe intelektuale që shikuar nga njohja e zhvillimeve në shoqërinë tonë dalin blloqe që vështirë do të thyheshin. Pra edhe këtu kërkohet një vetëdijësim i përgjithshëm, në veqanti të krijuesit tanë , duke i përjashtuar të gjitha interesat tjera jashtëletrare, në mënyrë që të mundë të debatonim rreth letërsisë dhe problemeve të saja. Nga një herë në shtypin tonë paraqiten debate individuale të cilat shpeshë përfundojnë në degradencë, shpifje, kërcënime etj, të cilat japin pasqyrë të keqe në idenë e fillimit të këtyre debateve. Pra egziston një mosgadishmëri e fillimit të debateve gjithandej tek ne, nga se fillimisht duhet të shërohemi nga disa elemente që po e shoqërojnë njeriun tonë, në veqanti letrarët e pastaj për të debatuar e filluar në shërimin edhe të problemeve në letrat tona. Ndërsa debatet letrare duhet kapur në aspektin pozitiv që do ta ndihmonin më së shumti letërsinë dhe do ta avanconin atë në baza të shëndosha. Ndryshe, mungesa e debatit do të ngelet si paaftësi e jona dhe frikë nga ballafaqimi me të të vërtetën e misionit të letërsisë.
Gëzim Ajgeraj, 14. 5. 04, Zvicër
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETËRSIA NËPËR MJEGULL
Shqyrtimi i të gjitha problemeve që e rrethojë letërsinë brenda dhe jashtë sajë, nga njerzë të mirfilltë dhe të pastër që e bëjnë atë, mendojë se do të ndihmonte shumë në vënjen në binarë të duhur të letrave tona. Kjo për faktin se brenda përbrenda letërsisë sonë ka aqë shumë probleme të cilat njëherë e përgjithmonë duhet të stopohen dhe nga aty të fillohet mospërsëritja e tyre. Kjo nuk nënkuptonë zgjidhjen e të gjitha problemeve, por fillon një filtrim i cili do të jetë i dobishëm në kohë. Ndoshta këto probleme do të marrin vite e dekada por më mirë vonë se kurrë të paktën të fillohet me shoshitjen e problemeve brenda letrave tona, në mënyrë që e ardhmja të na gjejë të filtruar. Ndryshe kaosi do të na përcjellë edhe shum mote dhe ne vitë si shoqëri do të dalim të dëmtuar. Sa jemi të denjë të ballafaqohemi me debatin rreth letrave tona, kjo qështje ndoshta do të ishte e vështirë të parashikhej, por shikuar realisht nga problemet që janë grumbulluar në këtë mes, do të dilnin një varg problemesh që nuk janë edhe aq të lehta për tu zgjidhur. Kjo do të prekte sedrën e shum krijuesve në shoqërinë tonë që do të na dilnin të fyer nga këto debate, ndaj edhe u iket atyre. E thashë se do të prekte shum individë, sepse një debatë letrarë do të kërkonte kritere letrare. Jo pse nga njëherë mungojnë kriteret letrare, por elementet tjera që po e përcjellin letërsin dhe letrarin tonë, nga një herë na qojnë në paudhësi. Si zakonisht, këto probleme në debate do të luftoheshn dhe këtu na del ajo formula e heshtjes për një debat letrarë në shoqërinë tonë shqiptare. E themi këtë, sepse letrarët tanë janë përzier edhe shum punëve tjera dhe nga një herë sedra individuale e tyre ka prekur jashtë kornizave të të thirrurit letrarë. E kaluara e popujve të lindjes, deshte e s'deshte, me sistemet që i kishim, në të shumtën e rasteve u përbaltë. Me këtë nuk duam aspak të lëndojmë, sepse edhe në këtë kohë u krijuan vepra të mira dhe dualëm emra të dëshmuar në letrat tona, por një pjesë siq e thamë lartë u viktimizua brenda interesave tjera, që patjetër e dëmtuan letërsinë. Pra brenda gjysëm shekullit të kaluar, nëse e hapim këtë kuti, do të na dalin shum probleme. Pa e vlersuar dhe pa e nënqmuar atë kohë, largë asajë, sepse do ta vlersoj koha dhe qëndrueshmëria e veprave. Le të dalim brenda kohëve të këtijë tranzicioni kur edhe sotë e kësaj dite jo që nuk ka një debat rreth letërsisë, por aq mëkeq ka një kaos brenda sajë. I gjithë ky kaos fshihet brenda nje heshtje për të vazhduar jetëgjatësinë dhe thellimin e problemeve. Mendojë se debatitet letrare mundë të organizoheshin brenda shoqatave të shkrimtarëve, dhe nga aty të nisnin rrugën e mëtejme të shtrirjes së tyre nëpër tribuna, media të shkruara dhe elektronike etj. Dhe për deria sa kjo qështje nuk inicohet nga siq u përmend më lartë, as që mundë të plotësohet nga debatet aty këtu në ndonjë medim apo gazete. Aq më keq kur nëpër këto media na dalin reklamime të klanizuara, ngritje e stërngritje të interesave individuale, lidhjeve klanore, partiake, ideologjike etj. Pra i gjithë problemi i mungesës së debatit letrarë rrotullohet brenda këtyre interesave dhe sa të egzistojnë ato, do të mungoi ai. Pra fati i debatit do të mbetet edhe më tej mbase i ngurtësuar brenda autorit të veprës dhe assesi të përhapet brenda shoqërisë sonë. Problemi i mospasjes së traditës për një debat letrarë, është vërtet qështje që thellon probleme mes individëve, grupeve apo klaneve, por njëher e përgjithmonë ky akull duhet thyer dhe krijuar një burim i ri që do të qonte ujë të shëndoshë në mullirin e letërsisë, ku do të bluheshin të gjitha problemet dhe brenda asajë site që quhet debat, të filtrohej një përvojë e re . Pa le të u thyhen dhëmbët njëherë e përgjithmonë kallëpeve tona nganjëherë të trashëguara. Mungesa e debatit është edhe mungesë e tolerancës mes nesh apo edhe ana tjtër do të mvarej shumë nga pastëria e sedrës shpitërore të neve ballkanasve. Pra këtu do të jetë shum e rëndësishme se kush bën debat, me ç'interesa, me q'arsye e tendenca etj. Edhe ky problem do të kërkonte një pastërti shpirtërore dhe intelektuale që shikuar nga njohja e zhvillimeve në shoqërinë tonë dalin blloqe që vështirë do të thyheshin. Pra edhe këtu kërkohet një vetëdijësim i përgjithshëm, në veqanti të krijuesit tanë , duke i përjashtuar të gjitha interesat tjera jashtëletrare, në mënyrë që të mundë të debatonim rreth letërsisë dhe problemeve të saja. Nga një herë në shtypin tonë paraqiten debate individuale të cilat shpeshë përfundojnë në degradencë, shpifje, kërcënime etj, të cilat japin pasqyrë të keqe në idenë e fillimit të këtyre debateve. Pra egziston një mosgadishmëri e fillimit të debateve gjithandej tek ne, nga se fillimisht duhet të shërohemi nga disa elemente që po e shoqërojnë njeriun tonë, në veqanti letrarët e pastaj për të debatuar e filluar në shërimin edhe të problemeve në letrat tona. Ndërsa debatet letrare duhet kapur në aspektin pozitiv që do ta ndihmonin më së shumti letërsinë dhe do ta avanconin atë në baza të shëndosha. Ndryshe, mungesa e debatit do të ngelet si paaftësi e jona dhe frikë nga ballafaqimi me të të vërtetën e misionit të letërsisë.
Gëzim Ajgeraj, 14. 5. 04, Zvicër
ESE: LETRARËT DHE POLITIKA
Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETRARËT DHE POLITIKA
Të jesh letrarë sot, është mjaft e vështirë të gjendesh jashtë rrjedhave, në veqanti ato politike, që po ndodhin tek ne. Brenda këtijë kaosi zhvillimesh, deshe o s'deshe, je i përcaktuar dikah apo edhe të përplasin të tjerët brenda një grupimi. Në fakt, kjo e dyta tingllon ca apsurde, por për situatën tek ne, është shum më afër realitetit. Qoftë edhe për një mospajtim me mendimin e tjetrit, apo mos përkrahje idesh, të hudhin në ndonjë krahë, fjala është për partitë politike. Kësisoj, të mbeturit vetëm letrarë sot, është tepër e vështirë. është kohë kur shumqka shikohet brenda mendimeve të cunguara të rretheve vicioze. Dhe këtu lindë edhe grupizimi apo politizimi i letrarëve. Ndërsa ne si letrarë e themi me plotë gojë, ata letrarë që letërsin që e krijojnë e futin brenda këtyre kornizave e vellove ideologjike e partiake, nuk janë letrarë. Asnjëherë letërsia nuk duhet të vihet në shërbim të gardhiqeve politike. Dhe ata letrarë që vihen ë shërbim të këtyre interesave, jan të thirrur vetë në dështim. Letërsia duhet ti shërbejë vetë asajë dhe nëse duhet ti shërbej dikuj, vetëm kombit dhe atdheut. Çdo parcializim brenda grupimeve politike, sjell dëm. Por si qështje parësore duhet shikuar letrarët, sepse nga aty nisë sherri. Tek ne, ky grupim ka ndodhur dhe po ndodhë përditë. Grupizimi i këtillë,shikuar në vizion më të gjatë, i sjellë vetë dem letrarit, pamvarsisht se për kohën e veprimit, i sjellë levërdi apo privilegje. Shikuar nga kriteret letrare, këta letrarë, jo vetëm për kohën por edhe për të ardhëmen, do të mbeten të pa respektuar në taborri e shëndoshë të letërsisë. Pra siq po shihet, brenda kësaj trajtese po dalin shum qështje që meritojnë debat. Vetë fjala, shëndoshë, tregon problein e virusit politik që e ka ndarë shoqërin tonë, por më e keqja letrarët tonë. Parcializimi brenda intersave të ngushta, siq thamë më lartë, tek ne po ndodhë qdo ditë dhe ky dëm që në veqanti i sillet letërsisë, do të lë gjurmë për kohë të gjatë dhe këtë haraq do ta paguajnë edhe brezat që vijnë, kuptohet bashkë me letërsinë. Është ca neveritës ky grupim letrarëve nëpër rrethe vicioze, sepse si njerzë të vizionit, duhet ta kenë parasysh se qdo grupim në gardhiqe politike, rrethe, parti etj, është i përkohshëm, ndërsa misioni i letërsisë ka rrugë të gjatë. Pra, këto grupime janë si lumi kur vërshonë dhe kur ndalen shirat e bubullimat, gjithqka bie në vendin e vetë. Pra gjithqka për rreth mbetet e shkuar dhe i takon të kaluarës. Por problemi mbetet tek letërsia, ajo mbetet e shkruar, ndoshta edhe e infektuar nga ide grupimesh e parcializimesh. Pikërisht këtu është këmbëngultësia e jonë që gjithqka që krijohet, letë krijohet jashtë kornizave të rretheve politike. As që dua të bëjë një prerje klasike mes këtyre dy qështjeve, sepse koha dhe nevoja i solli edhe letrarët të hyjnë në rrethin e politikës, por dua të themë; le ta vënë vetë ata, një vijë klasike ndarëse mes këtyre dy qështjeve. Një problem tjetër është edhe grupimi i letrarëve brenda bindjeve politike, që për fat të keq sot për sot i ndanë edhe letrarët i parcializon ata, herë herë edhe organizimet dhe manifestimet e ndryshme letrare. Pra edhe këtu është shum e udhës, që vetë letrarët ta tejkalojnë këtë mendjengushtësi që i ka kapluar, ndryshe nëse ecet brenda këtijë parimi parcial, këta letrarë më tepër i takojnë politikës dhe interesave të caktuara që i realizojnë brenda grupimeve parciale, se sa letërsisë dhe emrit letrarë. Shikuar nga një aspektë i gjërë, politika nuk duhet të ketë aspakë influencë tek letrarët, e apsolutishtë në letërsi. Ndërsa zhvillimet që po ndodhin tek ne në ballkan, janë për keqardhje. Dhe ne e themi; letë mbetet përgjegjësi individuale e qdo letrari se sa do të mundë ti ndajë këto dy qështje, dhe sa do të mundë të ecë shëndoshë rrugës letrare, duke i bartur mbi supe këto dy barra. Letrari duhet ti takojë letërsisë, poltika politikanit.
22 nëntorë 2004, Zvicër
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETRARËT DHE POLITIKA
Të jesh letrarë sot, është mjaft e vështirë të gjendesh jashtë rrjedhave, në veqanti ato politike, që po ndodhin tek ne. Brenda këtijë kaosi zhvillimesh, deshe o s'deshe, je i përcaktuar dikah apo edhe të përplasin të tjerët brenda një grupimi. Në fakt, kjo e dyta tingllon ca apsurde, por për situatën tek ne, është shum më afër realitetit. Qoftë edhe për një mospajtim me mendimin e tjetrit, apo mos përkrahje idesh, të hudhin në ndonjë krahë, fjala është për partitë politike. Kësisoj, të mbeturit vetëm letrarë sot, është tepër e vështirë. është kohë kur shumqka shikohet brenda mendimeve të cunguara të rretheve vicioze. Dhe këtu lindë edhe grupizimi apo politizimi i letrarëve. Ndërsa ne si letrarë e themi me plotë gojë, ata letrarë që letërsin që e krijojnë e futin brenda këtyre kornizave e vellove ideologjike e partiake, nuk janë letrarë. Asnjëherë letërsia nuk duhet të vihet në shërbim të gardhiqeve politike. Dhe ata letrarë që vihen ë shërbim të këtyre interesave, jan të thirrur vetë në dështim. Letërsia duhet ti shërbejë vetë asajë dhe nëse duhet ti shërbej dikuj, vetëm kombit dhe atdheut. Çdo parcializim brenda grupimeve politike, sjell dëm. Por si qështje parësore duhet shikuar letrarët, sepse nga aty nisë sherri. Tek ne, ky grupim ka ndodhur dhe po ndodhë përditë. Grupizimi i këtillë,shikuar në vizion më të gjatë, i sjellë vetë dem letrarit, pamvarsisht se për kohën e veprimit, i sjellë levërdi apo privilegje. Shikuar nga kriteret letrare, këta letrarë, jo vetëm për kohën por edhe për të ardhëmen, do të mbeten të pa respektuar në taborri e shëndoshë të letërsisë. Pra siq po shihet, brenda kësaj trajtese po dalin shum qështje që meritojnë debat. Vetë fjala, shëndoshë, tregon problein e virusit politik që e ka ndarë shoqërin tonë, por më e keqja letrarët tonë. Parcializimi brenda intersave të ngushta, siq thamë më lartë, tek ne po ndodhë qdo ditë dhe ky dëm që në veqanti i sillet letërsisë, do të lë gjurmë për kohë të gjatë dhe këtë haraq do ta paguajnë edhe brezat që vijnë, kuptohet bashkë me letërsinë. Është ca neveritës ky grupim letrarëve nëpër rrethe vicioze, sepse si njerzë të vizionit, duhet ta kenë parasysh se qdo grupim në gardhiqe politike, rrethe, parti etj, është i përkohshëm, ndërsa misioni i letërsisë ka rrugë të gjatë. Pra, këto grupime janë si lumi kur vërshonë dhe kur ndalen shirat e bubullimat, gjithqka bie në vendin e vetë. Pra gjithqka për rreth mbetet e shkuar dhe i takon të kaluarës. Por problemi mbetet tek letërsia, ajo mbetet e shkruar, ndoshta edhe e infektuar nga ide grupimesh e parcializimesh. Pikërisht këtu është këmbëngultësia e jonë që gjithqka që krijohet, letë krijohet jashtë kornizave të rretheve politike. As që dua të bëjë një prerje klasike mes këtyre dy qështjeve, sepse koha dhe nevoja i solli edhe letrarët të hyjnë në rrethin e politikës, por dua të themë; le ta vënë vetë ata, një vijë klasike ndarëse mes këtyre dy qështjeve. Një problem tjetër është edhe grupimi i letrarëve brenda bindjeve politike, që për fat të keq sot për sot i ndanë edhe letrarët i parcializon ata, herë herë edhe organizimet dhe manifestimet e ndryshme letrare. Pra edhe këtu është shum e udhës, që vetë letrarët ta tejkalojnë këtë mendjengushtësi që i ka kapluar, ndryshe nëse ecet brenda këtijë parimi parcial, këta letrarë më tepër i takojnë politikës dhe interesave të caktuara që i realizojnë brenda grupimeve parciale, se sa letërsisë dhe emrit letrarë. Shikuar nga një aspektë i gjërë, politika nuk duhet të ketë aspakë influencë tek letrarët, e apsolutishtë në letërsi. Ndërsa zhvillimet që po ndodhin tek ne në ballkan, janë për keqardhje. Dhe ne e themi; letë mbetet përgjegjësi individuale e qdo letrari se sa do të mundë ti ndajë këto dy qështje, dhe sa do të mundë të ecë shëndoshë rrugës letrare, duke i bartur mbi supe këto dy barra. Letrari duhet ti takojë letërsisë, poltika politikanit.
22 nëntorë 2004, Zvicër
ESE: MEGJITHATË VETEN E QUAN POET
GËZIM AJGERAJ
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
MEGJITHATË VETEN E QUAN POET
Gjatë kishte ëndrruar të bëhej poet, deri sa një natë, pas një torture që i kishte bërë vehtes, kishte arritur ti shkruante mbi një letër të bardhë, katër vargje të cilat i quate poezia e parë. Për gjatë gjithë ditës kishte filluar të fliste për poezinë, fillimishtë gruas, pastaj shokëve në telefon, e kujt jo tjetër. Prapë nata tjetër, hop... edhe një poezi. Shpesat se një ditë do ta radhiste emrin e tijë në mesn atyre që i kishte ëndrruar kah hera i shtoheshin. Dy tre rreshta dhe një poezi, dhe një një tjetër, edhe një.... vrapi i shkrimit s'kish të ndalë. Pamvarsisht se ato rreshta ende si kishte lexuar askush pos tijë, mendonte se ishte në binarët e letërsisë. E krahasonte vehten me x e y poetin, nganjëher poezia e tijë i dukej më e bukur, më trasparente, rimonte më mirë, e qka jo tjetër. Gjithnjë e më teper i mbushej mendja se në nga një po i shkelte pendat dhe që në hapin e pare, do të radhitej në mesin e tabelës që ai e kishte krijuar. Pak kishte lexuar nga letërsia sepse kishte mbaruar diqka tjetër. Vetëm termin letërsi botrore e njihte, erë nga ajo s`kishte marrë, megjithatë kjo i kishte pëlqyer dhe e citonte shpeshë. Plot imagjintë ishin bërë edhe ëndrrat. Nuk e lenin të qetë ato, bile ja vidhnin gjumin më shum se poezia që ai e quante. E krahasonte veten me të mëdhejtë e letërsisë, bile shpeshë u gjasonte atyre. Kjo ia shtonte lakminë se brenda një dite do të bëhet poet. Nuk kishte kohë për lexim, sepse duhet të shkruante, kështu u thoshte shokëve. Tani më ai po bëhej gati, për realizimin e ëndrrës së tijë. Angazhoj redaktorët barkangjoz, recensentët gjeparosha, e lektorë sahanlëpirës dhe hop... libri i parë. Nga kjo ditë, ai tani më është bërë i madhë, emri i tijë herë pas here ngjitet gazetave. Miqtë e xhepit që i ka krijuar, ja këndojnë herë pas here nga një këngë nëpër gazeta dhe fëp..., ai rritet gjithnjë e më shumë. është radhitur majave, kështu u thotë shokëve që s`marrin erë nga këto gjëra. Bashkëmoshatarët e tijë që shkruajnë, as që i ngjiten për së afërmi, qdo ditë i hudhë në shportën e vetë. E ardhmja e tijë po ecte shkallëve të letërsisë dhe hop... libri i dytë, edhe i treti. është bërë emër. Ka krijuar miq nga shtresa e lartë e shoqërisë, shokët i duket se kan ngelur mbrapa dhe me një përbuzje ironike gjithnjë e më shumë ikë nga ata. Ai flet me modesti për letërsin tonë, edhe pse është edukuar vetëm nga ajo. Tani më ai e ndjenë se vargu i tijë ka avancuar përpara, sa që s'mundë të dallon asgjë nga majat e letërsisë botrore. Ëndrron qmime nëpër konkurse letrare, ende se pati fatin e tillë. Është bërë edhe anëtar i një shoqate të huaj, nga se prej vite ka egziluar në vend tjetër. Klubin letrarë shqiptarë që funksiononte ne këtë vend, e prishi nga brenda. S'na duhet gjë ai, u kishte thënë shokëve. Më mirë. Merret edhe me politikë, e ka për idol edhe një lider, i cili qdo ditë i jepë paqë për ushqim. Tani nëpër takime e organizime private, më lehtë e ka ti fut hundët, në mesin e atyre që nuk kanë haberë letërsise. Organizon konkurse letrare ku mundë ta dërgojë poiezin e vetë secili që ja merrë mendja se di të shkruaj. Ai në juri. E kan zgjedhur shoket e organizimit, është poet. Ndanë qmime letrare të përvitshme. E ka jnë shok prej zemre që herë pas here ja korigjon poezin, qdo vjet ia ndanë shpërblimin. Ska faj, shoku për shokun. Ja njeh shifrën, bile bashkë e shkruajnë, sepse bashkë e ndajnë. Është bërë i madhë edhe për miqtë. U bën viza e sjell poet nga atdheu, për njerzit e përmalluar ne mergim. Ai ne krah të djathtë me miqtë, i tregon përralla mëgimtarëve të lodhur nga malli. Dhe fiu... shkojnë miqtë, bashkë me fletorkën e tijë, të mbushur me poezi. Hop... libri. Ai po rritet. Shokët i kan ngelur hije që ja përlyejnë emrin e gjeneratës. Është radhitur në maja. Bile ka të përkthyer edhe disa poezi në një gjuhë të huaj. Është rreshtuar në mesin e poetëve me nam botror. Ka përkthyer katër pesë poezi me nga tre katër vargje. Tridhjet rreshta të gjitha. E ka nderuar letërsin shqipe përpara letërsië botrore, kjo është fjala më e shpeshtë që e përdorë ndejeve me shokë. Poezin duhet shtrydhur thotë, për të ja nxjerrë lëngun, kur shokët e qortojnë për poezi të shkurta. Kur nxehet, thotë; po ku merrni erë ju nga poezia, mllefoset e ikë. Ai tani më shkruan tamam si majat e pendave botrore, dhe ëndrron nobelin, kështu thotë, edhe pse poezia e tijë është po ajo e natës së parë të shkrimit. Megjithatë veten e quan poet!.
Gëzim Ajgeraj, Zvicër, 10 maj 2004.
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
MEGJITHATË VETEN E QUAN POET
Gjatë kishte ëndrruar të bëhej poet, deri sa një natë, pas një torture që i kishte bërë vehtes, kishte arritur ti shkruante mbi një letër të bardhë, katër vargje të cilat i quate poezia e parë. Për gjatë gjithë ditës kishte filluar të fliste për poezinë, fillimishtë gruas, pastaj shokëve në telefon, e kujt jo tjetër. Prapë nata tjetër, hop... edhe një poezi. Shpesat se një ditë do ta radhiste emrin e tijë në mesn atyre që i kishte ëndrruar kah hera i shtoheshin. Dy tre rreshta dhe një poezi, dhe një një tjetër, edhe një.... vrapi i shkrimit s'kish të ndalë. Pamvarsisht se ato rreshta ende si kishte lexuar askush pos tijë, mendonte se ishte në binarët e letërsisë. E krahasonte vehten me x e y poetin, nganjëher poezia e tijë i dukej më e bukur, më trasparente, rimonte më mirë, e qka jo tjetër. Gjithnjë e më teper i mbushej mendja se në nga një po i shkelte pendat dhe që në hapin e pare, do të radhitej në mesin e tabelës që ai e kishte krijuar. Pak kishte lexuar nga letërsia sepse kishte mbaruar diqka tjetër. Vetëm termin letërsi botrore e njihte, erë nga ajo s`kishte marrë, megjithatë kjo i kishte pëlqyer dhe e citonte shpeshë. Plot imagjintë ishin bërë edhe ëndrrat. Nuk e lenin të qetë ato, bile ja vidhnin gjumin më shum se poezia që ai e quante. E krahasonte veten me të mëdhejtë e letërsisë, bile shpeshë u gjasonte atyre. Kjo ia shtonte lakminë se brenda një dite do të bëhet poet. Nuk kishte kohë për lexim, sepse duhet të shkruante, kështu u thoshte shokëve. Tani më ai po bëhej gati, për realizimin e ëndrrës së tijë. Angazhoj redaktorët barkangjoz, recensentët gjeparosha, e lektorë sahanlëpirës dhe hop... libri i parë. Nga kjo ditë, ai tani më është bërë i madhë, emri i tijë herë pas here ngjitet gazetave. Miqtë e xhepit që i ka krijuar, ja këndojnë herë pas here nga një këngë nëpër gazeta dhe fëp..., ai rritet gjithnjë e më shumë. është radhitur majave, kështu u thotë shokëve që s`marrin erë nga këto gjëra. Bashkëmoshatarët e tijë që shkruajnë, as që i ngjiten për së afërmi, qdo ditë i hudhë në shportën e vetë. E ardhmja e tijë po ecte shkallëve të letërsisë dhe hop... libri i dytë, edhe i treti. është bërë emër. Ka krijuar miq nga shtresa e lartë e shoqërisë, shokët i duket se kan ngelur mbrapa dhe me një përbuzje ironike gjithnjë e më shumë ikë nga ata. Ai flet me modesti për letërsin tonë, edhe pse është edukuar vetëm nga ajo. Tani më ai e ndjenë se vargu i tijë ka avancuar përpara, sa që s'mundë të dallon asgjë nga majat e letërsisë botrore. Ëndrron qmime nëpër konkurse letrare, ende se pati fatin e tillë. Është bërë edhe anëtar i një shoqate të huaj, nga se prej vite ka egziluar në vend tjetër. Klubin letrarë shqiptarë që funksiononte ne këtë vend, e prishi nga brenda. S'na duhet gjë ai, u kishte thënë shokëve. Më mirë. Merret edhe me politikë, e ka për idol edhe një lider, i cili qdo ditë i jepë paqë për ushqim. Tani nëpër takime e organizime private, më lehtë e ka ti fut hundët, në mesin e atyre që nuk kanë haberë letërsise. Organizon konkurse letrare ku mundë ta dërgojë poiezin e vetë secili që ja merrë mendja se di të shkruaj. Ai në juri. E kan zgjedhur shoket e organizimit, është poet. Ndanë qmime letrare të përvitshme. E ka jnë shok prej zemre që herë pas here ja korigjon poezin, qdo vjet ia ndanë shpërblimin. Ska faj, shoku për shokun. Ja njeh shifrën, bile bashkë e shkruajnë, sepse bashkë e ndajnë. Është bërë i madhë edhe për miqtë. U bën viza e sjell poet nga atdheu, për njerzit e përmalluar ne mergim. Ai ne krah të djathtë me miqtë, i tregon përralla mëgimtarëve të lodhur nga malli. Dhe fiu... shkojnë miqtë, bashkë me fletorkën e tijë, të mbushur me poezi. Hop... libri. Ai po rritet. Shokët i kan ngelur hije që ja përlyejnë emrin e gjeneratës. Është radhitur në maja. Bile ka të përkthyer edhe disa poezi në një gjuhë të huaj. Është rreshtuar në mesin e poetëve me nam botror. Ka përkthyer katër pesë poezi me nga tre katër vargje. Tridhjet rreshta të gjitha. E ka nderuar letërsin shqipe përpara letërsië botrore, kjo është fjala më e shpeshtë që e përdorë ndejeve me shokë. Poezin duhet shtrydhur thotë, për të ja nxjerrë lëngun, kur shokët e qortojnë për poezi të shkurta. Kur nxehet, thotë; po ku merrni erë ju nga poezia, mllefoset e ikë. Ai tani më shkruan tamam si majat e pendave botrore, dhe ëndrron nobelin, kështu thotë, edhe pse poezia e tijë është po ajo e natës së parë të shkrimit. Megjithatë veten e quan poet!.
Gëzim Ajgeraj, Zvicër, 10 maj 2004.
ESE: LETRARI I PARTISË
Gëzim Ajgeraj
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETRARIT TË PARTISË
Të ka zënë opiumi i klanit, o "mik" i letrave. Je vërbuar i tëri, e ke harruar misionin e gjakut të pendës. Je futur mes të "mëdhejve", më të "mëdhejve" se populli. Kështu thoni ju. E ke mbushur pendën me ngjyrën e partisë. Letërsa e jote, e ka marrë ngjyrën e klanit. Letrat ti ka kapluar virusi parti. Njollë e zezë jeni bërë kombit, atdheut qdo ditë i hapni varrë. "Majave" ku fillonë penda e jote, prehen llafazanët e fjalës. Përrallave të tyre, janë shurdhuar dhe mizat. Për ju, vlerat nuk jan asgjë, nëse se kanë ngjyrën e partisë, ato gjithmonë janë "antivlera", jan të vegjël ata. Madhështia e vlerës, sipas teje; sillet brenda rrethit tënd, klanit, të tjerët janë antivlerë. Ju jeni të "mëdhej". Vlera sillet rreth "juve". Edhe fama e pushteti, jan tuajat. Jeni bërë skizofren të tepruar me njollën e zezë në ballë. Harroni se skizofrenia është sëmundje, shkenca ja ka gjetur vendin asajë. Letrari ka rrug tjetër, përpara e rreth tijë vjen letërsia. Ndërsa sot, ju na e pollët një farë tjetër, edhe më të re. Letërsi e parti. Hidhe në shport këtë nocion, lum "miku" i pendës, se të mori djalli. Dilë nga rrethi i klanit, nga mashtrimi. Beso në mbretëreshën letërsi, harroi zhurmagjinjët e fjalamanët. Kupto mashtrimin tënd. Lëri oratorët e gaztorët, programit të tyre, populli ua gjen vendin. Mos lakmo mes dy karrikave, se dëshira e etjes sate, përfundon ku s'duhet. E unë, s'dua të të shoh atje. Duaje pendën, respekto gjakun e sajë, të vërteten. Larg klanenve, etjes së famës tjetërfare, largë atyre rrojnë majat e pendës, shpikësit e dritës, të vërtetës. Tregut të tyre shiten gënjeshtrat, ndërkamcat, dredhitë. Rrojtja e jote në atë mes, më ngacmon dozën e dyshimit. Njollat hostorisë, nuk fshihen me gomë, si vargun kur e korigjon. Jan shum largë, këto dy rrugë. Streohu "mik" vargut tënd, atje ku rronë shkëlqimi i rrezes së dritës, mbëlto mëgjezeve të tija, shëndritë nënqiellin e vargut tënd. S'të takon ty, të ua përzëshë mizat, të "mëdhenjëve" të tu. Për hir të klanit, nuk ngrihet dorë mbi vëllaun, se penda vajton. Ata s'të duan ty, dua kokën tënde, prandajë të lëmojnë, ta ofrojnë karrikën, të ngrisin në qiell. Ke mëndjen, njeri gjithmonë bjerë me kokë nga lartë. Krenaria të ka vërbuar, ruaju fatalitetit të sajë. Lavdi i tyre për ty, është mbajtjeafër, mashë për kapjen e gacave të prushit. Bëjnë se të duan, se ti je maja, se penda e jote është vlera. Mos u beso lavdrimeve të tyre. Ti nuk je maja, as bishti i pendës. Majat jetojnë largë atyre, që ti i quan "bashkëmendimtarët e mi". Strofulla e e majave të pendës, është diku tjetër. Gjiri i popullit e kombit është ngrohtësia e tyre. Ti je largë. Keq je dashuruar në vehten, në klanin tënd. Mal pa derra nuk ka, e din ti këtë. Mos hyjë nën rrethojën e tillë. Vështirë e ke ti dallosh ata, nga aty ku je. Dil njëherë këtej dhe do ta shohësh ku je futur. Sa poshtë ke rënë, me të mjerën pendë. Ti i lavdronë ata, jo ti, penda e jote. E sheh. Dhe ti më thua; tjetër është gjuha e partisë e tjetër penda. S'ndahet ajo. Ka një gjuhë, një tru, një dorë që e ledhaton atë. Lakmia e juajë, është e mbyllur brenda klanit, është e përkohshme ajo, si lumi kur vërshonë. Penda ka pavdekësi dhe ti nuk je i pa vetëdijshëm. Ah, lakmia, është e butë ajo, e ndërtuar nga lëkura e popullit, e ka butësin e mishit të tijë. Pas sajë shkon fama, kështu thuhet në ballkan. Dhe ti kujton vërtetë, se të dyja këto bashkë të ndihmojnë? Gabohesh. Pema e krenarisë dhe etjes sate, i ka futur rrënjët në fush të ligë. Shpejtë do të thahet ajo. Nga një herë, më bënë të dyshoj në vizionin tend. Poshtë më dukesh, shum poshtë. Prap lakmia e jote më përzihet, ta marrë djalli atë të poshtër, sa poshtë i hudhë njerzit. Dhe pastaj, shpëtimin e kërkon në pendë. E gjora ajo, plotë njolla do të ketë. Njollat e lakmis tënde do ta vrasin dhe atë. Ti po deshe vazhdo, as mos i dëgjo fjalët e "mikut" të pendës. Ata që ta duan të mirën, fjalën e lirë, vertikalen e sajë, - ta thonë. Arratisu gjakut të pendës tënde! Lëri klanet e rrethet, le të ndërtojnë gardhiqe e kotare ata, s'është punë e jotja. Ka kush merret me ta. Populli din, qfarë bënë me ta. Rruga e jote është penda. Gëzim Ajgeraj, 28.1.04,Zvicër
www.metaforapoetike.de.vu
www.gezimajgeraj.blog.com
LETRARIT TË PARTISË
Të ka zënë opiumi i klanit, o "mik" i letrave. Je vërbuar i tëri, e ke harruar misionin e gjakut të pendës. Je futur mes të "mëdhejve", më të "mëdhejve" se populli. Kështu thoni ju. E ke mbushur pendën me ngjyrën e partisë. Letërsa e jote, e ka marrë ngjyrën e klanit. Letrat ti ka kapluar virusi parti. Njollë e zezë jeni bërë kombit, atdheut qdo ditë i hapni varrë. "Majave" ku fillonë penda e jote, prehen llafazanët e fjalës. Përrallave të tyre, janë shurdhuar dhe mizat. Për ju, vlerat nuk jan asgjë, nëse se kanë ngjyrën e partisë, ato gjithmonë janë "antivlera", jan të vegjël ata. Madhështia e vlerës, sipas teje; sillet brenda rrethit tënd, klanit, të tjerët janë antivlerë. Ju jeni të "mëdhej". Vlera sillet rreth "juve". Edhe fama e pushteti, jan tuajat. Jeni bërë skizofren të tepruar me njollën e zezë në ballë. Harroni se skizofrenia është sëmundje, shkenca ja ka gjetur vendin asajë. Letrari ka rrug tjetër, përpara e rreth tijë vjen letërsia. Ndërsa sot, ju na e pollët një farë tjetër, edhe më të re. Letërsi e parti. Hidhe në shport këtë nocion, lum "miku" i pendës, se të mori djalli. Dilë nga rrethi i klanit, nga mashtrimi. Beso në mbretëreshën letërsi, harroi zhurmagjinjët e fjalamanët. Kupto mashtrimin tënd. Lëri oratorët e gaztorët, programit të tyre, populli ua gjen vendin. Mos lakmo mes dy karrikave, se dëshira e etjes sate, përfundon ku s'duhet. E unë, s'dua të të shoh atje. Duaje pendën, respekto gjakun e sajë, të vërteten. Larg klanenve, etjes së famës tjetërfare, largë atyre rrojnë majat e pendës, shpikësit e dritës, të vërtetës. Tregut të tyre shiten gënjeshtrat, ndërkamcat, dredhitë. Rrojtja e jote në atë mes, më ngacmon dozën e dyshimit. Njollat hostorisë, nuk fshihen me gomë, si vargun kur e korigjon. Jan shum largë, këto dy rrugë. Streohu "mik" vargut tënd, atje ku rronë shkëlqimi i rrezes së dritës, mbëlto mëgjezeve të tija, shëndritë nënqiellin e vargut tënd. S'të takon ty, të ua përzëshë mizat, të "mëdhenjëve" të tu. Për hir të klanit, nuk ngrihet dorë mbi vëllaun, se penda vajton. Ata s'të duan ty, dua kokën tënde, prandajë të lëmojnë, ta ofrojnë karrikën, të ngrisin në qiell. Ke mëndjen, njeri gjithmonë bjerë me kokë nga lartë. Krenaria të ka vërbuar, ruaju fatalitetit të sajë. Lavdi i tyre për ty, është mbajtjeafër, mashë për kapjen e gacave të prushit. Bëjnë se të duan, se ti je maja, se penda e jote është vlera. Mos u beso lavdrimeve të tyre. Ti nuk je maja, as bishti i pendës. Majat jetojnë largë atyre, që ti i quan "bashkëmendimtarët e mi". Strofulla e e majave të pendës, është diku tjetër. Gjiri i popullit e kombit është ngrohtësia e tyre. Ti je largë. Keq je dashuruar në vehten, në klanin tënd. Mal pa derra nuk ka, e din ti këtë. Mos hyjë nën rrethojën e tillë. Vështirë e ke ti dallosh ata, nga aty ku je. Dil njëherë këtej dhe do ta shohësh ku je futur. Sa poshtë ke rënë, me të mjerën pendë. Ti i lavdronë ata, jo ti, penda e jote. E sheh. Dhe ti më thua; tjetër është gjuha e partisë e tjetër penda. S'ndahet ajo. Ka një gjuhë, një tru, një dorë që e ledhaton atë. Lakmia e juajë, është e mbyllur brenda klanit, është e përkohshme ajo, si lumi kur vërshonë. Penda ka pavdekësi dhe ti nuk je i pa vetëdijshëm. Ah, lakmia, është e butë ajo, e ndërtuar nga lëkura e popullit, e ka butësin e mishit të tijë. Pas sajë shkon fama, kështu thuhet në ballkan. Dhe ti kujton vërtetë, se të dyja këto bashkë të ndihmojnë? Gabohesh. Pema e krenarisë dhe etjes sate, i ka futur rrënjët në fush të ligë. Shpejtë do të thahet ajo. Nga një herë, më bënë të dyshoj në vizionin tend. Poshtë më dukesh, shum poshtë. Prap lakmia e jote më përzihet, ta marrë djalli atë të poshtër, sa poshtë i hudhë njerzit. Dhe pastaj, shpëtimin e kërkon në pendë. E gjora ajo, plotë njolla do të ketë. Njollat e lakmis tënde do ta vrasin dhe atë. Ti po deshe vazhdo, as mos i dëgjo fjalët e "mikut" të pendës. Ata që ta duan të mirën, fjalën e lirë, vertikalen e sajë, - ta thonë. Arratisu gjakut të pendës tënde! Lëri klanet e rrethet, le të ndërtojnë gardhiqe e kotare ata, s'është punë e jotja. Ka kush merret me ta. Populli din, qfarë bënë me ta. Rruga e jote është penda. Gëzim Ajgeraj, 28.1.04,Zvicër
Abonohu te:
Postimet (Atom)
